Banderyzm

Banderyzm to ideologia i ruch polityczny związany z frakcją Stepana Bandery w ramach Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN-B), działającą głównie w latach 40. XX wieku.

1. Geneza

• OUN powstała w 1929 roku jako organizacja konspiracyjna, łącząca elementy ukraińskiego nacjonalizmu, militaryzmu i autorytaryzmu.

• W 1940 roku rozpadła się na dwie frakcje:

  • OUN-M (Andrij Melnyk – bardziej umiarkowana)

  • OUN-B (Stepan Bandera – bardziej radykalna i rewolucyjna)

2. Założenia banderyzmu

• Cel główny: utworzenie niepodległego, etnicznie jednolitego państwa ukraińskiego.

• Metody: dopuszczanie terroru i przemocy jako narzędzi walki politycznej.

• Ideologia:

  • skrajny nacjonalizm

  • antykomunizm

  • antypolonizm (szczególnie w latach 40.)

  • w okresach – także antysemityzm i antyrosyjskość

• Inspiracje czerpano m.in. z włoskiego faszyzmu i częściowo z niemieckiego narodowego socjalizmu, ale ruch nie był ich kopią – miał własną, ukraińską specyfikę.

3. Działalność

• OUN-B wraz z UPA (Ukraińska Powstańcza Armia) prowadziła walkę partyzancką przeciw Niemcom, Sowietom, a także Polakom.

• W latach 1943–1945 oddziały UPA dokonały czystek etnicznych na ludności polskiej Wołynia i Galicji Wschodniej (tzw. rzeź wołyńska).

• Po wojnie ruch działał w podziemiu aż do początku lat 50.

4. Dziedzictwo i kontrowersje

• Na Ukrainie: część środowisk postrzega Banderę i banderyzm jako symbol walki o wolność i niezależność od ZSRR.

• W Polsce: kojarzy się głównie z ludobójstwem na Polakach, więc pojęcie „banderyzm” ma zdecydowanie negatywne znaczenie.

• Współcześnie termin bywa używany także jako epitet wobec wszelkich przejawów ukraińskiego nacjonalizmu, nawet jeśli nie mają one bezpośredniego związku z historycznym OUN-B.